مفروضات حسابداری چیست؟ + 5 فرض حسابداری مهم را بشناسید!

یکی از مهم‌ترین خدمات حسابداری مالی ارائه شده توسط حسابداران، تنظیم گزارش‌های مالی است. برای اینکه این گزارش‌ها مطابق با استانداردهای خاصی شکل داده شوند، لازم است که یک سری قوانین و استانداردها برای آن‌ها رعایت گردد. مفروضات حسابداری در واقع پایه و اساسی برای تهیه گزارش‌های مالی محسوب می‌شوند که شرکت‌ها باید برای ارائه گزارش‌های مالی، استانداردهای پذیرفته شده جهانی را در نظر بگیرند. مفروضات حسابداری در واقع استانداردهای زیرساختی هستند که تسلط روی آن‌ها اهمیت بسیار زیادی روی تنظیم داده‌های مالی دارد. اگرچه آن‌ها تا حدی مشابه با اصول حسابداری هستند، اما کاربرد و معنا و مفهوم آن‌ها تا حدی با هم متفاوت است.

مفروضات حسابداری چیست؟

هر حسابدار نیاز به رهنمودهایی برای اندازه گیری، داده پردازی و مخابره اطلاعات مالی دارد که با کمک آن بتواند داده‌های گزارش گیری شده را مطابق با قوانین ارائه کند. اصول پذیرفته شده حسابداری شامل یک سری اصول خاص هستند و می‌توانند مفروضات و روش‌های مناسب دستیابی به اطلاعات حسابداری را نیز در بر گرفته و پوشش دهند. بنابراین طبق یک تعریف کلی «مفروضات حسابداری به مجموعه‌ای از استانداردها و قوانین گفته می‌شد که با وجود آن‌ها امکان ثبت و ضبط و گزارش گیری داده‌های حسابداری به صورت استاندارد فراهم می‌شود.»

معرفی انواع مفروضات حسابداری

انواع مفروضات حسابداری را می‌توان به 5 دسته مختلف تقسیم بندی کرد. فرض تفکیک شخصیت، فرض واحد اندازه گیری، فرض تعهدی، فرض تداوم فعالیت و فرض دوره‌های مالی در این 5 گروه از مفروضات قرار می‌گیرند. هر یک از آن‌ها مفهوم خاصی را دنبال می‌کنند و و درک آن‌ها برای حسابداران حائز اهمیت و حیاتی است. در ادامه به این مفروضات و مفهوم آن‌ها اشاره می‌کنیم.

1. فرض تفکیک شخصیت

یکی از مهم‌ترین مفروضات حسابداری که باید حسابداران به آن توجه کنند، فرض تفکیک شخصیت است. مطابق با این فرش، هر نوع واحد اقتصادی باید به عنوان یک واحد مستقل از مالکان و واحدهای صنفی دیگر در نظر گرفته شود. هیچ تفاوتی وجود ندارد که آن واحد اقتصادی دارای شخصیت حقوقی هست یا خیر. بر اساس این فرض، حسابداران می‌توانند دارایی‌ها، بدهی‌ها و تراکنش‌های مالی شرکت و سازمان را بدون اینکه با اموال شخصی صاحبان ترکیب شوند، ثبت و گزارش دهی نمایند.

مثال برای فرض تفکیک شخصیت

فرض کنید آقای رضایی مالک یک فروشگاه لوازم خانگی است. او برای خرید خودروی شخصی‌اش ۸۰۰ میلیون تومان از حساب بانکی فروشگاه برداشت می‌کند. طبق فرض تفکیک شخصیت در حسابداری، این برداشت نباید به عنوان هزینه شرکت ثبت شود، بلکه باید به عنوان «برداشت مالک» در دفاتر حسابداری ثبت گردد. واحد اقتصادی (فروشگاه) از مالک آن جدا در نظر گرفته می‌شود. بنابراین:

• دارایی‌های فروشگاه با دارایی‌های شخصی مالک ترکیب نمی‌شود.
• هزینه‌های شخصی مالک به عنوان هزینه عملیاتی شرکت شناسایی نمی‌شود.
• صورت‌های مالی شرکت دقیق و شفاف باقی می‌ماند.

مقاله پیشنهادی: معرفی ۵ تا از بهترین نرم افزار حسابداری + مزایا و معایب هر کدام

استقلال مالی ایجاد شده بر اساس این فرض، نه تنها می‌تواند به شفافیت و دقت در گزارش دهی مالی کمک کند، بلکه نقش بسیار مهمی را در حسابداری حقوق و دستمزد و مدیریت معاملات مالی در سطح سازمان به همراه خواهد داشت. حسابداران موظف هستند تا گزارش‌ها را مطابق با این اصل تنظیم کنند تا بتوان به درستی به آن‌ها اعتماد کرد.

2. فرض تداوم فعالیت

برای اینکه بتوان گزارش‌های صحیحی را برای شرکت‌ها در نظر گرفت، لازم است که شرکت تداوم فعالیت داشته باشد. از این جهت فرضی تحت عنوان «فرض تداوم فعالیت» وجود دارد که بر اساس آن فرض می‌شود شرکت‌ها به فعالیت خودشان ادامه می‌دهند و برنامه خاصی برای توقف کار خود ندارند. حسابداران مطابق با این فرض، می‌توانند دارایی‌ها و بدهی‌های شرکت را طبقه بندی کرده و برای تصمیم گیری‌های بلند مدت برنامه ریزی مناسب داشته باشند.

برای اینکه بتوان اموال و دارایی‌ها را در یک بازه زمانی مشخص به صورت جاری یا بلندمدت تقسیم بندی کرد، این فرض بسیار مورد توجه قرار می‌گیرد. ضمن اینکه می‌توان برای برنامه ریزی استراتژیک و تحلیل‌های سرمایه گذاری، حرفه‌ای از این فرض کمک گرفت. ضمن اینکه برای برنامه ریزی بهای تمام شده باید حتما شرکت دارای تداوم فعالیت باشد و اگر این موضوع وجود نداشته باشد، احتمال اینکه ارزش جاری بازار دچار مشکل شود وجود دارد.

مثال برای فرض تداوم فعالیت

یک شرکت تولیدی دستگاهی به ارزش ۵ میلیارد تومان خریداری می‌کند که عمر مفید آن ۱۰ سال است. بر اساس فرض تداوم فعالیت، حسابدار این دستگاه را طی ۱۰ سال مستهلک می‌کند، زیرا فرض بر این است که شرکت به فعالیت خود ادامه خواهد داد؛ اما اگر شرکت قصد انحلال در یک سال آینده را داشته باشد، دیگر استهلاک ۱۰ ساله منطقی نیست و باید دارایی به ارزش فروش فوری (ارزش بازار) گزارش شود.

3. فرض تعهدی

یکی از مفروضات حسابداری که به حسابداران این امکان را می‌دهد تا وضعیت مالی شرکت را به صورت دقیق‌تر نمایش دهند، فرض تعهدی است. این فرض می‌تواند باعث ایجاد دقت بیشتر در تنظیم گزارش‌های مالی و ارزیابی عملکرد سازمان شود.

فرض تعهدی در مقابل مبنای نقدی قرار می‌گیرد و بر اساس آن، درآمدها و هزینه‌ها زمانی ثبت می‌شوند که تحقق بیابند. بنابراین، مطابق با این فرض، دریافت و پرداخت وجه نقد برای شناسایی و ضبط آن‌ها کافی نیست. در نظر گرفتن این فرض برای ثبت صحیح و در زمان مناسب هر یک از معاملات مالی و انجام حسابرسی دقیق حیاتی است. همچنین، امکان توسعه و گسترش حسابداری و افزایش دقت در گزارش‌های مالی را چندین برابر می‌کند.

مثال برای فرض تعهدی

یک شرکت خدماتی در اسفندماه پروژه‌ای را تکمیل می‌کند و مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان فاکتور صادر می‌کند، اما مشتری وجه را در اردیبهشت سال بعد پرداخت می‌کند. بر اساس فرض تعهدی در حسابداری:

• درآمد باید در همان اسفندماه (زمان تحقق) ثبت شود.
• حتی اگر وجه نقد دریافت نشده باشد.

اگر این شرکت از مبنای نقدی استفاده کند، درآمد در سال بعد ثبت می‌شود و سود سال جاری کمتر از واقعیت نشان داده خواهد شد.

4. فرض دوره مالی

از جمله دیگر مفروضات حسابداری که نقش بسیار مهمی را در گزارش گیری و دهی حسابداران ایفا می‌کند، فرض دوره مالی است. مطابق با این فرض، عمر و فعالیت یک شرکت به دوره‌های زمانی مختلف از جمله 3 ماهه، 6 ماهه و یک ساله طبقه بندی خواهد شد. در این صورت می‌توان عملکردهای مالی شرکت را به صورت دوره‌ای و منظم بررسی کرد. تقسیم بندی بازه‌های زمانی فعالیت شرکت به دوره‌های مختلف، تاثیر زیادی روی تصمیم گیری در سطح سازمانی و مدیریت دارد.

حسابداران می‌دانند که نتایج واقعی و نهایی مربوط به وظایف محول شده به آن‌ها در هر واحد اقتصادی، پس از پایان عملیات قابل اندازه گیری است. بنابراین، زمانی می‌توان صورت‌ها و مطالبات و پرداخت‌ها را بررسی کرد که به طور کامل پرداخت شده باشند؛ اما این اطلاعات باید در یک دوره مالی مشخص بررسی و گزارش‌دهی شوند. از این جهت بر اساس عمر شرکت، دوره‌های حسابداری مختلفی در نظر گرفته می‌شوند که اگر به مدت 1 سال باشند، سال مالی نامیده خواهد شد.

مثال برای فرض دوره مالی

یک شرکت بازرگانی فعالیت خود را از سال ۱۳۹۵ آغاز کرده و قرار است ۳۰ سال فعالیت کند؛ اما سرمایه‌گذاران نمی‌توانند ۳۰ سال منتظر بمانند تا نتیجه عملکرد شرکت مشخص شود. بر اساس فرض دوره مالی:

• عمر شرکت به دوره‌های یک ساله تقسیم می‌شود.
• در پایان هر سال مالی، صورت سود و زیان و ترازنامه حسابداری تهیه می‌شود.
• عملکرد سال جاری با سال قبل مقایسه می‌شود.

5. فرض واحد اندازه‌گیری

به عنوان آخرین مفروضات حسابداری می‌توان به فرض واحد اندازه گیری اشاره نمود. این فرض روی ثبت معاملات مالی به واحد پولی تاکید دارد. مطابق با این اصل، حسابداران این امکان را دارند تا کلیه معاملات را به صورت یکنواخت و قابل مقایسه ثبت و ضبط نمایند.

بر اساس فرض واحد حسابداری، می‌توان استانداردهای ثبت حسابداری را به بهترین شکل رعایت نمود و امکان گزارش گیری را نیز فراهم کرد. بنابراین، سرمایه گذاران با وجود گزارش‌های تهیه شده با این فرض، می‌توانند صورت‌های مالی قابل فهم و مقایسه را تهیه کنند.

مثال برای فرض واحد اندازه‌گیری

فرض کنید یک شرکت دارای نیروی انسانی بسیار متخصص، برند معتبر و رضایت مشتری بالا است. با اینکه این عوامل برای موفقیت شرکت بسیار مهم‌اند، اما چون قابل اندازه‌گیری مستقیم به واحد پولی نیستند، در دفاتر حسابداری ثبت نمی‌شوند. پس باید در مقابل آن موارد دیگری همچون موارد زیر ثبت شوند؛ زیرا همه این معاملات قابل اندازه گیری به ریال هستند.

• خرید یک ساختمان به مبلغ ۲۰ میلیارد تومان ثبت می‌شود.
• پرداخت حقوق کارکنان به مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان ثبت می‌شود.

مقاله پیشنهادی: بودجه در حسابداری چیست و چه انواعی دارد؟ +نحوه انجام و کنترل

اصول حسابداری با مفروضات چه تفاوتی دارند؟

نیاز سازمان‌ها و شرکت‌ها به حسابداری حرفه‌ای آنقدر حائز اهمیت است که قوانین و مقررات تحت عنوان مفروضات و اصول حسابداری در نظر گرفته می‌شوند تا حسابداران بتوانند مطابق با یک سری چارچوب‌ها، وظایف خود را انجام دهند. شاید در نگاه اول، اصول و مفروضات حسابداری با یکدیگر مشابه باشند؛ اما باید بدانید که مفروضات بیشتر مربوط به چارچوب‌ها و فرضیه‌های زیرساختی هستند؛ اما اصول حسابداری قوانین و دستورالعمل‌های اجرایی را در نظر می‌گیرند. اگرچه توجه و تسلط به هر دو برای انجام وظایف حسابداری محوله ضروری هستند؛ اما معنا و مفهوم آن‌ها تا حدی با یکدیگر متفاوت بوده و این موضوع ایجاب می‌کند که حسابداران به همه این اصول پایبند باشند.

رعایت مفروضات حسابداری چه اهمیتی دارد؟

حسابداران زمانی می‌توانند وظایف محوله را به درستی انجام دهند که یک چارچوب و استاندارد خاصی برای انجام این وظایف همچون تنظیم صورت‌های مالی، گزارش دهی و یا حتی تنظیم ترازنامه حسابداری داشته باشند. مفروضات حسابداری مانند اصول حسابداری از اهمیت بسیار زیادی برخوردارند و تسلط بر آن‌ها و رعایت هر یک از این قوانین، حیاتی و اجتناب ناپذیر و مهم است. هر حسابدار موظف است که این مفروضات را رعایت کرده تا بتواند گزارش‌های مالی تهیه شده را به صورت کاملا قابل اعتماد و مطابق با الزامات قانونی و حرفه‌ای در حوزه حسابداری باشند.

خدمات حسابداری با استانداردهای به‌روز را از محاسب گران فرتاک بخواهید

شرکت محاسب گران فرتاک با سال‌ها تجربه و با بهره گیری از تیمی کارآزموده و متخصص در حوزه حسابداری، امکان گزارش گیری حسابداری بر اساس مفروضات حسابداری تخصصی را به بهترین شکل فراهم می‌کنند. در صورت نیاز به دریافت خدمات مربوط به حسابداری و بهره‌گیری از استانداردهای به روز، می‌توانید با کارشناسان ما در شرکت محاسب گران فرتاک در ارتباط باشید.